بەغدا دەبێتە دووەم پیسترین پایتەختی جیهان

بەیانیی ئەمڕۆ، شاری بەغدای پایتەختی عێراق ژینگەیەکی تەواو نادروستی تۆمارکرد، بە جۆرێک وەک دووەم پیسترین پایتەختی جیهان دەستنیشان کرا. ئەم دۆخە هۆشدارییەکی تووند و بەپەلەی پزیشکی بەدوای خۆیدا هێناوە سەبارەت بە تێکچوونی باری تەندروستیی دانیشتووانی شارەکە.

ئامار و پێوەرە جیهانییەکان

بەپێی نوێترین ڕاپۆرتی پلاتفۆرمی جیهانیی (IQAir) کە تایبەتە بە چاودێری و پۆلێنکردنی جۆری هەوا، ژینگەی بەغدا 173 پلەی تێپەڕاندووە، بەمەش هەموو پێوەرە ستانداردە جیهانییەکانی بەزاندووە، بە جۆرێک پایتەختی عێراق لەسەر ئاستی جیهان بووەتە دووەم پیسترین شار، تەنیا لە دوای شاری (لاهۆر)ی هەرێمی پەنجاب لە پاکستانەوە دێت.

هۆکارە سەرەکییەکانی کارەساتە ژینگەییەکە

شارەزایانی بواری ژینگە هۆکاری ئەم دابەزینە مەترسیدارەی کوالێتی هەوای بەغدا بۆ سێ خاڵی سەرەکی دەگەڕێننەوە:

چالاکییە پیشەسازییە نایاساییەکان: بەردەوامیی کارکردنی کارگەکانی خشت و قیر بەبێ ڕەچاوکردنی مەرجە ژینگەیییەکان.

سووتەمەنیی قورس: بەکارهێنانی سووتەمەنیی کوالێتی نزم و قورس لە پاڵاوگەی خولی (دۆرە).

هۆکارە سروشتی و مرۆییەکان: سووتاندنی هەڕەمەکیی خاشاک هاوشان لەگەڵ سستیی جووڵەی هەوا، دەبێتە هۆی کۆبوونەوە و مانەوەی گازە ژەهراوییەکان لە نزیک ئاستی زەویدا.

مەترسییە تەندروستییەکان

ڕاپۆرتە پزیشکییەکان هۆشداریی تووند دەدەن لەوەی پێکهاتەی هەوای ئێستای بەغدا کاریگەریی ڕاستەوخۆ و درێژخایەنی لەسەر تەندروستی مرۆڤ هەیە، کە هەوای شارەکە بڕێکی مەترسیدار لە گازەکانی دووەم ئۆکسیدی نایترۆجین و گۆگردی تێدایە، کە دەبنە هۆی سووتانەوەی چاو و تێکچوونی توندی کۆئەندامی هەناسە.

مەترسی تەنۆلکە وردەکان (PM2.5):

ئەم تەنۆلکە زۆر وردانە بەهۆی هەواوە دزە دەکەنە ناو کۆئەندامی هەناسە و خوێنی مرۆڤەوە، ئەمە مەترسییەکانی خوارەوە بە ڕێژەیەکی بەرچاو زیاد دەکات:

تووشبوون بە جەڵتەی دڵ و مێشک.

تووشبوون بە نەخۆشییە درێژخایەنەکانی سییەکان و تەنگەنەفەسی.

دۆخی ئێستای بەغدا پێویستی بە دەستێوەردانی بەپەلەی لایەنە پەیوەندیدارەکان هەیە بۆ ڕاگرتنی سەرچاوەکانی پیسبوون و پاراستنی ژیانی هاووڵاتیان،

بەغدا گەورەترین و قەرەباڵغترین شاری عێراقە، لەسەر ئاستی جیهانی عەرەبیشدا، دوای شاری قاهیرەی پایتەختی میسر، بە دووەم گەورەترین شار دادەنرێت لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە.

بەپێی دواین خەمڵاندن و ئامارە فەرمییەکان لە ساڵی 2026دا، ژمارەی دانیشتووانی شاری بەغدا و دەوروبەری (پارێزگای بەغدا) نزیکەی نۆ ملیۆن کەس دەبێت. بەهۆی ئەوەی ناوەندی سیاسی، ئابووری و کارگێڕی وڵاتە، ساڵانە ڕێژەیەکی زۆر لە خەڵکی پارێزگاکانی تری عێراق بە مەبەستی کار یان خوێندن ڕووی تێدەکەن، ئەمەش وایکردووە چڕی دانیشتووانەکەی زۆر بەرز بێت.