ڕێکخراوی هیومان ڕایتس وۆچ (HRW) لە ڕاپۆرتی ساڵانەی خۆیدا بۆ ساڵی ٢٠٢٦، کە ئەمڕۆ چوارشەممە بڵاوکرایەوە، هۆشدارییەکی توند دەدات لە تێکچوونی باری مافەکانی مرۆڤ لە ژێر سایەی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ. ڕاپۆرتەکە ساڵی ٢٠٢٥ وەک ساڵی “هێرشی بێوێنە” بۆ سەر بنەماکانی دیموکراسی وەسف دەکات.
هێرش بۆ سەر سەروەری یاسا
بەپێی ڕاپۆرتەکە، ئیدارەی ترەمپ لە یەکەم ساڵی خولی دووەمیدا، هەوڵی جیدی داوە بۆ لاوازکردنی سەربەخۆیی دەسەڵاتی دادوەری و بێدەنگکردنی نەیارە سیاسییەکانی. ڕێکخراوەکە دەڵێت واشنتن سیستەمی لێپرسینەوەی پەکخستووە و فشارێکی زۆری خستووەتە سەر میدیاکان و ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی بۆ ئەوەی ڕەخنە لە حکومەت نەگرن.
کۆچبەران و “زیندانە نهێنییەکان“
یەکێک لە خاڵە هەرە جێگای سەرنجەکانی ڕاپۆرتەکە، پرسی کۆچبەرانە. هیومان ڕایتس وۆچ ئاشکرای دەکات کە ئیدارەی ترەمپ هەڵمەتێکی دڕندانەی بۆ “دیپۆرتکردنەوەی بەکۆمەڵ” دەستپێکردووە. لە ڕاپۆرتەکەدا هاتووە کە ژمارەیەکی زۆر لە کۆچبەرانی ڤەنزوێلی ڕەوانەی زیندانەکانی وڵاتی “ئێلسالڤادۆر” کراون، کە لەوێ ڕووبەڕووی ئەشکەنجە و بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ بوونەتەوە، ئەمەش وەک پێشێلکارییەکی گەورەی یاسا نێودەوڵەتییەکان ئەژمار کراوە.
پاشەکشەی مافە مەدەنییەکان
ڕاپۆرتەکە تیشک دەخاتە سەر بڕیارە ناوخۆییەکانی ئەمریکا و دەڵێت: “مافەکانی ژنان و کەمینەکان کەوتوونەتە ژێر هەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆوە.” بڕینی بودجەی بیمەی تەندروستی (Medicaid) و هاوکارییە خۆراکییەکان، لەگەڵ توندترکردنی یاساکانی دژی لەباربردنی منداڵ، وەک بەشێک لەو سیاسەتانە ناوبرداون کە زیانی گەورەیان بە ملیۆنان هاووڵاتی گەیاندووە.
مەترسی لەسەر سیستەمی جیهانی
لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، فیلیپ بۆلۆپیۆن، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری هیومان ڕایتس وۆچ ڕایگەیاند: “ترەمپ مۆدێلێکی نوێی لە حوکمڕانی نیشانداوە کە پشت بە ڕەوشتی کەسی دەبەستێت نەک یاسا نێودەوڵەتییەکان.” ڕاپۆرتەکە ئاماژە بەوە دەکات کە ئەمریکا هاوشانی چین و ڕووسیا بووەتە هۆکاری لاوازکردنی دامەزراوەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان و سیستەمی پاراستنی مافەکانی مرۆڤ لە جیهاندا.
داواکارییەکان
لە کۆتایی هەواڵەکەدا، ڕێکخراوەکە داوا لە وڵاتانی دیموکراتخوازی جیهان وەک کەنەدا و یەکێتی ئەوروپا دەکات، کە “هاوپەیمانییەک بۆ پاراستنی مافەکان” پێکبهێنن بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو شەپۆلە دیکتاتۆرییەی کە لە واشنتنەوە سەری هەڵداوە، پێش ئەوەی سیستەمی جیهانی بە تەواوی هەڵبووەشێتەوە.