29-07-2026
دوای ئاڵۆزییەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و شەڕی غەززە، گۆڕەپانی عێراق بووەتە شوێنی رووبەڕووبوونەوەی راستەوخۆ و خێرا لە نێوان سوپای ئەمریکا و گرووپە چەکدارەکانی ناسراو بە بەرەی مقاوەمەی ئیسلامی لە عێراق. نوێترین ئالنگارییش هێرشەکەی بەرەبەیانی ئەمڕۆی ئەمەریکا و سعوودیە بوو بۆ سەر بارەگاکانی حەشدی شەعبی لە پارێزگاکانی عێراق. کە 20 چەکداریان کوژراوە و 32ـی دیکەش برینداربوون، هەورەها زیانێکی زۆری ماددیشی لێکەوتەوە.
بۆچی بارەگا و هێزەکانی حەشدی شەعبی دەکرێنە ئامانج؟
وەزارەتی جەنگی ئەمریکا (پێنتاگۆن) هەموو جارێک رایدەگەیەنێت، بۆردومانەکانیان وەک وەڵامێکە بۆ ئەو هێرشە بەردەوامانەی بە مووشەک و درۆن دەکرێنە سەر بنکە و هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق و سووریا و وڵاتانی ناوچەکە .
هەروەها بەشێک لە گرووپەکانی حەشدی شەعبی، وەک کەتائیبی حزبوڵڵا، بزووتنەوەی نوجەبا، کەتائیبی سەیدولشوهەدا، عەسائیبی ئەهلی حەق، لە هەمان کاتدا ئەندامن لە بەرەی مقاوەمەی ئیسلامی لە عێراق و سەربەخۆ لە ئەرکە فەرمییەکان هێرش دەکەنە سەر ئامانجە ئەمریکییەکان.
لە زۆربەی هێرشە ئاسمانییەکاندا، ئەمریکا بە درۆن ئەو فەرماندە و بەرپرسە سەربازییانەی حەشد یان گرووپەکان دەکاتە ئامانج کە بە گوێرەی ئاژانسە هەواڵگرییەکانی واشنتن، تۆمەتبارن بە دارشتنی پلان یان جێبەجێکردنی هێرش بۆ سەر سەربازانی ئەمریکا.
چەند رۆژێک بەر لە ئێستا سێنتکۆم رایگەیاند، گرووپە چەکدارەکان زیاتر لە 600 هێرشیان کردووەتە سەر بنکە و بارەگاکانی ئەمریکا.
ڤیتۆی ئەمریکا لەسەر بەشداریی سیاسیی حەشدی شەعبی
بەر لە پێکهێنانی کابینەی نوێی حکوومەتی عێراق، مەرجی سەرەکی ئەمریکا بەشداری نەکردنی گرووپە چەکدارەکانی سەر بە حەشدی شەعبی بووە لە حکوومەت، هەروەها پێداگریی کردووە لە هەڵوەشاندنەوە ئەو گرووپانە و تێکەڵکردنەوەیان بە هێزە سەربازییەکانی عێراق.
پەیوەست بەم بابەتەوە تاوەکوو ئێستا سێ گرووپی چەکدار خۆیان هەڵوەشاندووەتەوە و چەندین گرووپی دیکەش رەتیان کردووەتەوە چەک دابنێن و پێیان وایە بۆ بەرگریی کردن دەبێت چەکیان هەبێت
گرووپەکانی حەشدی شەعبی چین و کێن؟
لە 13ـی حوزەیرانی 2014، دوای کەوتنی شاری موسڵ و بەشێکی زۆری پارێزگاکانی عێراق بەدەست رێکخراوی داعش، ئایەتۆڵڵا عەلی سیستانی، مەرجەعی باڵای شیعەکانی عێراق فەتوای "جیهادی کفایی" دەرکرد، بەپێی ئەم فەتوایە، بە هەزاران گەنجی شیعه و پێکهاتەکانی تر چەکیان هەڵگرت بۆ بەرەنگاربوونەوەی داعش.
لە ساڵی 2016دا، پەرلەمانی عێراق "یاسای دەستەی حەشدی شەعبی" ژمارە (40)ی پەسەند کرد، بەپێی ئەم یاسایە حەشدی شەعبی بوو بە هێزێکی سەربازیی فەرمی و سەربە فەرماندەیی گشتیی هێزە چەکدارەکانی عێراق، بەڵام تا ئێستاش خاوەنی سەربەخۆیی فەرماندەیی و ستراتیژی خۆیەتی و لەژێر هەژموونی فەرماندەیی گشتیی هێزە چەکدارەکان نییە.
ژمارەی چەکداران و بودجەی حەشدی شەعبی
ژمارەی چەکدارانی حەشدی شەعبی لە رەوتێکی گەشەسەندنی بەردەوامدا بووە. بەپێی ئامارە فەرمییەکانی یاسای بودجەی گشتیی عێراق، لە ئێستا ژمارەی کارمەند و چەکدارانی دەستەی حەشدی شەعبی لە نێوان 200 هەزار بۆ 238 هەزار چەکدار و فەرمانبەر دەخەمڵێندرێت.
هەروەها لیواکان و فەوج و بەرەکانی حەشدی شەعبی زیاتر لە 67 تا 70 لیوای سەربازی پێکهاتووە کە لەسەرانسەری عێراقدا دابەشبوون.
ئایدۆلۆژیا و دڵسۆزی گرووپەکان
گرووپەکانی ناو حەشدی شەعبی یەک پارچە نین، بەڵکو دابەشبوون بەسەر 3 تا 4 رەوت و ئاڕاستەی سیاسی و فکری سەرەکیدا.
1- گرووپە وەلائییەکان (نزیک لە ئێران / بەرەی بەرگری)
ئەم گرووپانە فەرماندەییی راستەوخۆی سوپای پاسدارانی ئێران (فەیلەقی قودس) وەک مەرجەع دەبینن و بەشێکی سەرەکین لەو هێزەی بە "بەرەی بەرگریی ئیسلامی" ناسراوە، زۆربەی ئیدارە و جومگە هەستیارەکانی فەرماندەیی حەشد بەدەست ئەم گرووپانەوەیە.
رێکخراوی بەدر: بە سەرۆکایەتی هادی عامری، خاوەنی گەورەترین ژمارەی لیواکانە لە ناو حەشددا.
عەسائیبی ئەهلی حەق: بە سەرۆکایەتی قەیس خەزعەلی.
کەتائبی حزبوڵڵا: بەهێزترین و توندڕەوترین گرووپی چەکداریی سەر بەم ئاڕاستەیەن.
بزووتنەوەی نوجەبا: بە سەرۆکایەتی ئەکرەم کەعبی.
کەتائبی سەیدولشوهەدا: بە سەرۆکایەتی ئەبو ئالا وەلائی.
کەتائبی ئیمام عەلی.
2- گرووپەکانی حەشدی شەعبی نزیک لە سیستانی
ئەم گرووپانە خۆیان بە پاشکۆی فەتوای سیستانی دەزانن و پەیوەندییان بە ئێرانەوە نییە، لە ساڵی 2020ەوە لە رووی ئۆپراسیۆنەوە خۆیان لە فەرماندەیی دەستەی حەشد جیاکردەوە و راستەوخۆ سەر بە وەزارەتی بەرگریی عێراقن.
لیوای عەلی ئەکبەر
فیرقەی عەباس بۆ قیتال
لیوای ئەنسار ئەلمەرجەعیە
لیوای فۆرسان ئەلتەف
3- گرووپەکانی سەر بە رەوتی سەدر
سەرایا سەلام : ئەم گرووپە موقتەدا سەدر سەرۆکایەتی دەکات و سەرپەرشتی لیواکانی (313 و 314) دەکات، بەڵام بەم دواییە خۆیان هەڵوەشاندەوە و دەچنە ریزی هێزە ئەمنییەکانی عێراق.
4-حەشدی پێکهاتە و کەمینەکان (سوننە، مەسیحی، شەبەک، ئێزدی و تورکمان)
هەماهەنگی لەگەڵ حکوومەت لە ناوچەکانی خۆیان دەکەن.
حەشدی عەشایەری (سوننەکان) زیاتر لە 40 تا 50 هەزار چەکداری سوننەن لە ئەنبار، نەینەوا و سەڵاحەدین.
لیوای بابلیۆن (مەسیحییەکان - لیوای 50) بە فەرماندەیی رەیان کلدانی.
لیوای 30 (هێزەکانی دەشتی نەینەوا - شەبەک) لە دەشتی نەینەوا جێگیرن.
لیوا تورکمانییەکان لیوای 52 و 53 لە تەلەعفەر و توزخورماتوو.
کەتائبی لالش و هێزەکانی شنگال (ئێزدییەکان).
سەرکردایەتیی دەستەی حەشدی شەعبی
لە ئێستادا فالح فەیاز سەرۆکایەتی دەستەی حەشدی شەعبی دەکات، هەروەها عەبدولعەزیز مەحمەداوی سەرۆکایەتی ئەرکانی حەشدی شەعبی دەکات کە یەکێکە لە فەرماندە باڵاکانی پێشووی کەتیبەکانی حزبوڵڵا و لەبری ئەبو مەهدی موهەندیس دانرا.
حەشدی شەعبی بەهۆی خاوەندارێتی لە دەیان هەزار چەکداری مەشقپێکراو، چەکی قورس، داهاتی سەربەخۆ لە بودجەی دەوڵەت و هەبوونی باڵی سیاسی لە پەرلەمان و کابینەی حکومەتدا، گۆڕاوە بۆ دامەزراوەیەک کە بەبێ رەزامەندیی ئەو، هیچ بڕیارێکی ئاسایشی یان سیاسیی چارەنووسساز لە عێراقدا تێنەپەڕێت. سەرەڕای فشاری وڵاتانی ڕۆژئاوا و بە تایبەت ئەمریکا بۆ هەڵوەشاندنەوە یان تێکەڵکردنەوەی بە تەواوەتی لەناو سوپادا، بەڵام دەستەکە ڕۆژ بە ڕۆژ ڕەگی خۆی لە پێکهاتەی دەوڵەتی عێراقدا قووڵتر دەکاتەوە.
