29-04-2026
لە پەرەسەندنێکی تونددا، ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ هۆشداریی کۆتایی ئاراستەی حکومەت و بەرپرسانی باڵای عێراق دەکات. ئەم هۆشدارییە تەنها لێدوانێکی سیاسیی نییە، بەڵکو هەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆیە بۆ پەکخستنی تەواوەتیی جومگە ئابوورییەکانی عێراق لە ئەگەری هەر جووڵەیەکی گرووپە میلیشیاکان دژی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا.
سێ قۆناغی سزاکانی ئەمریکا: پەتەکە توند دەکرێتەوە
واشنتن پلانێکی سێ قۆناغی ئامادە کردووە کە دەتوانێت لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا سیستەمی دارایی عێراق ئیفلیج بکات:
ڕاگرتنی دۆلاری کاش: ڕاگرتنی ناردنی دۆلاری کاش بۆ عێراق. لەبەر ئەوەی داهاتی نەوتی عێراق لە بانکی ناوەندی ئەمریکا (فیدراڵ ڕیزەرف) کۆدەبێتەوە، ئەمریکا دەسەڵاتی ڕەهای هەیە بەسەر ناردنەوەی ئەو پارەیە. ئێستا ناردنەوەی دۆلاری کاش ڕاگیراوە و تەنها بەهۆی دەستێوەردانی تەکنیکیی خەزێنەی ئەمریکا کەمێک سووک کراوە، بەڵام لەگەڵ یەکەم درۆنی میلیشیاکان، ئەم ڕێڕەوە بە تەواوی دادەخرێت.
بلۆککردنی هەژمارە بانکییەکان: عێراق خاوەنی دوو هەژماری سەرەکییە لە ئەمریکا (لە بانکی ناوەندی و بانکی جەی پی مۆرگان). بڕیاری بلۆککردنی ئەم هەژمارانە واتە دەستبەسەرداگرتنی هەموو سەروەت و سامانی نەقدی عێراق لە دەرەوە.
دابڕانی بانکی لە جیهان: قەدەغەکردنی هەر جۆرە مامەڵەیەکی بانکی (حەواڵە) لەگەڵ عێراق. ئەمە تەنها بانکەکانی ئەمریکا ناگرێتەوە، بەڵکو بەهۆی ترسی سزاکانەوە، سەرجەم بانکەکانی جیهان مامەڵە لەگەڵ عێراق ڕادەگرن، ئەمەش واتە گەمارۆی ئابووریی گشتگیر.
لێکەوتە لەسەر ناوخۆی عێراق
ئەگەر ئەم هۆشدارییانە بچنە بواری جێبەجێکردنەوە، عێراق ڕووبەڕووی ئەم سیناریۆیانە دەبێتەوە:
کەوتنی بەهای دینار: بەهای دینار بە شێوەیەکی خێرا و بێوێنە هاڕە دەکات و نرخی دۆلار دەگاتە ئاستێکی خەیاڵی، ئەمە دەبێتە هۆی لەدەستدانی بەهای هەموو ئەو پاشەکەوت و مووچانەی بە دینارن.
قەیرانی بژێوی و دەرمان: بەهۆی ڕاگرتنی حەواڵەی دۆلار، بازرگانان ناتوانن خۆراک، دەرمان و پێداویستییە سەرەکییەکان هاوردە بکەن کە زۆربەیان پشت بە دەرەوە دەبەستن.
ئیفلیجبوونی کەرتی خزمەتگوزاری: گەشتە ئاسمانییەکان، فڕۆکەخانەکان و کەرتی گەشتیاری بە تەواوی پەکیان دەکەوێت.
هەرێمی کوردستان: لە نێوان هاوسۆزی و مەترسیدا
هەرچەندە هەرێمی کوردستان وەک بەشێک لە عێراق دەکەوێتە ژێر کاریگەریی ئەم سزایانە، بەڵام جیاوازییەکە لە یەکدەنگی و سەقامگیری کۆمەڵایەتی دایە. لە کاتێکدا پێشبینی دەکرێت عێراق بە خێرایی تووشی پشێوی و داڕمانی سیاسی ببێت، هەرێمی کوردستان بەهۆی یەکگرتوویی ناوخۆییەوە دەتوانێت بەرگرییەکی زیاتر نیشان بدات، هەرچەندە لە ڕووی داراییەوە کاریگەرییەکان قورس دەبن.
بەپێی گوتەی بەرپرسێکی باڵا، حکومەتی عێراق لە بەردەم تاقیکردنەوەیەکی مێژووییدایە، ئەویش یان کۆنترۆڵکردنی گرووپە چەکدارەکان و دوورکەوتنەوە لە جەنگی ئێران، یان داڕمان و ڕووخانی یەکجاری لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا. عێراق ئێستا لە ناو جەرگەی زریانێکی ئابووریدایە کە کلیلی ڕزگاربوونی تەنها لە دەستی واشنتن و ئیدارەی دۆناڵد ترەمپدایە.
