13-05-2026
لە کاتێکدا عێراق لەژێر فشاری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا سیستەمی ئەلیکترۆنیی ئەسیکۆدای بۆ ڕێگری لە گەندەڵی و سپیکردنەوەی پارە لە دەروازە سنوورییەکان جێبەجێ کرد، بەڵام خودی ئەم سیستەمە نێودەوڵەتییە کەوتووەتە ژێر ڕەحمەتی باندەکانی گەندەڵی و بە شێوەیەکی مەترسیدار یاری بە داتا و ناسنامەی کاڵاکان دەکرێت.
گۆڕینی ئۆتۆمبێل بۆ "ماتۆڕسکیل؛ تەکنیکی نوێی دزیکردن
بەگوێرەی بەدواداچوونەکان، گەندەڵییەکە بەجۆرێکە ناسنامەی کاڵا گرانبەهاکان لەناو سیستەمەکەدا دەگۆڕدرێت. سەرچاوەیەکی ئاگادار لە دەروازە سنوورییەکان ئاشکرای دەکات کە لە دەروازەی مەندەڵی لە نێوان عێراق و ئێران، بازرگانان بە هەماهەنگی لەگەڵ دەڵاڵەکان، ئۆتۆمبێلی گرانبەها داخڵ دەکەن بەڵام لە سیستەمەکەدا وەک ماتۆڕسکیل تۆماری دەکەن.
جیاوازییە داراییەکە بەم شێوەیەیە:
ئۆتۆمبێلێکی 20,000 دۆلاری، نزیکەی 2,200 دۆلار گومرگی دەکەوێتە سەر.
ماتۆڕسکیلێکی 1,000 دۆلاری، تەنیا 38 دۆلار گومرگی لێ وەردەگیرێت. ئەم جیاوازییە گەورەیە وایکردووە تەنیا لە یەک گرێبەستی 500 ئۆتۆمبێلیدا، ملیۆنان دۆلار لە خەزێنەی دەوڵەت بدزرێت و بچێتە گیرفانی بازرگان و باندەکانەوە، بەوەی بەرتیل وەردەگرن و ناسنامەی کاڵاکان دەگۆڕن.
تیمیکی پێنج کەسی و دەستبەسەرداگرتنی سیستەمەکە
محەممەد هادی شەممەری، ئەندامی لیژنەی دەستپاکی لە پەرلەمانی عێراق، پەردە لەسەر نهێنییەکی مەترسیدار لادەدات و ڕایدەگەیەنێت: تیمێکی پێنج کەسی لەناو بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی گومرگی عێراق، بەبێ ئاگاداری بەڕێوەبەری گشتی، دەستیان بەسەر سیستمەکەدا گرتووە و بەرامبەر وەرگرتنی پارە و بەرتیل، نرخی کاڵاکان لە سیستمەکەدا کەم دەکەنەوە.
تێپەڕاندنی چەک و درۆن
دۆسیەکە تەنیا گەندەڵی دارایی نییە، بەڵکو ڕەهەندی ئەمنی و سەربازیشی وەرگرتووە. زانیارییەکان باس لەوە دەکەن کە بەهۆی ئەم شڵەژان و دەستکارییەی لە دەروازەکاندا هەیە، هەندێک لەو خاڵە سنوورییانە بۆ هێنانی چەک و درۆن بەکارهاتوون. هەر ئەمەش بووەتە هۆی ئەوەی لە کاتی شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیلدا لەگەڵ ئێران (28ـی شووباتی 2028 دەستی پێ کرد)، هێزەکانی ئەمریکا چەندین بنکەی گومرگی و سەربازی لە پارێزگای بەسڕە بۆردوومان بکەن.
کێشەی نێوان هەولێر و بەغدا
سیستەمی ئەسیکۆدا ئێستا بووەتە یەکێکی دیکە لە خاڵە ناکۆکەکانی نێوان هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵ.
هەڵوێستی هەولێر: حکومەتی هەرێمی کوردستان جەخت دەکاتەوە کە تەنیا بەو مەرجە سیستەمەکە جێبەجێ دەکات کە دەسەڵاتی بەسەر دەروازەکاندا هەبێت و سیستەمەکە لەژێر کۆنترۆڵی خۆیدا بێت.
هەڵوێستی بەغدا: تاوەکو ئێستا حکومەتی عێراق بەم مەرجەی هەرێمی کوردستان ڕازی نەبووە، ئەمە وایکردووە جێبەجێکردنی سیستەمەکە لە هەرێمی کوردستان بە هەڵپەسێردراوی بمێنێتەوە.
هەڵوێستی دەستەی دەستپاکی لەسەر دزییە گەورەکە
لیژنەی دەستپاکی پەرلەمان دەستی بە لێکۆڵینەوەی چڕ کردووە و بەڵێنی داوە بچێتە قووڵایی دۆسیەی گۆڕینی ڕەگەزی هاوردەکراوەکان. پرسیارە جەوهەرییەکە لێرەدا ئەوەیە: کاتێک سیستەمێکی نێودەوڵەتی کە بۆ بنبڕکردنی گەندەڵی داڕێژراوە، خۆی دەبێتە ئامرازێک بۆ قاچاخچێتی، ئایا عێراق دەتوانێت کۆنترۆڵی دەروازە سنوورییەکانی خۆی بکاتەوە؟
بەپێی بڕیاری ژمارە 957ـی ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق، سیستمی ئەسیکۆدا لە گومرگەکاندا جێبەجێ دەکرێت؛ ئەمە کاریگەرییەکی نەرێنی لەسەر بازرگانانی هەرێمی کوردستان دروست کردووە، بە جۆرێک بازرگانانی هەرێمی کوردستان سەرجەم جموجۆڵە بازرگانییەکانیان لە ئوم قەسڕ و دەروازەکانی عێراق ڕاگرتووە و لەوێوە کاڵا و شتومەک ناهێننە کوردستان.
ئەسیکۆدا چییە؟
ئەسیکۆدا (ASYCUDA) سیستەمێکی ئەلیکترۆنیی نێودەوڵەتییە، لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە پەرەی پێدراوە بۆ بەدیجیتاڵکردنی کاروباری گومرگ. ئامانجی سەرەکیی ڕێکخستنی بازرگانی، خێراکردنی مامەڵەکان و کەمکردنەوەی گەندەڵییە لە ڕێگەی گۆڕینی ڕێکارە کاغەزییەکان بۆ سیستەمێکی وردی چاودێری کە تێیدا هەموو کاڵا و باجەکان بە شێوەیەکی خۆکار تۆمار دەکرێن.
